وسواس فکری-عملی (OCD) یکی از سوءتفاهمشدهترین اختلالات روانپزشکی است. بسیاری از افراد مبتلا سالها با شرم و پنهانکاری زندگی میکنند چون تصویر درستی از این اختلال ندارند. در این مقاله رایجترین باورهای غلط را با واقعیتهای علمی مقایسه میکنیم.
باور غلط ۱: وسواس یعنی تمیزکاری افراطی
رایجترین تصویر از OCD در رسانهها، فردی است که مدام دستانش را میشوید. اما OCD اشکال بسیار متنوعتری دارد: وسواس بررسی (چک کردن مکرر در، گاز یا اتو)؛ وسواس تقارن و نظم؛ وسواس افکار مزاحم درباره آسیب رساندن به خود یا دیگران؛ وسواس مذهبی و گناه؛ وسواسهای مربوط به روابط. بسیاری از افراد مبتلا به OCD هیچ ربطی به نظافت ندارند.
باور غلط ۲: OCD یعنی فرد «وسواسی» است و این ویژگی شخصیتی است
وقتی کسی میگوید «خیلی OCD هستم» یعنی دقیق و منظم است — این استفاده از OCD به عنوان صفت شخصیتی، به افراد واقعاً مبتلا آسیب میزند. OCD یک اختلال روانپزشکی مشخص با معیارهای تشخیصی دقیق است، نه ویژگی شخصیتی. افراد مبتلا اغلب از افکار مزاحم خود رنج میبرند و آنها را نمیخواهند — این دقیقاً برعکس «تمیز و منظم بودن» است.
باور غلط ۳: OCD درمان ندارد
OCD یکی از قابلدرمانترین اختلالات روانشناختی است. روشهای CBT و PTC که مبتنی بر شواهد علمی هستند، در تحقیقات متعدد اثربخشی بسیار بالایی نشان دادهاند. اکثر بیماران با درمان مناسب بهبود قابل توجهی تجربه میکنند و میتوانند زندگی عادی داشته باشند.
باور غلط ۴: باید با اراده بیشتر وسواس را کنترل کنم
OCD یک اختلال عصبی-زیستی است که با ساختار و عملکرد مغز مرتبط است. از فرد دیابتیک نمیخواهیم با اراده بیشتر انسولین تولید کند — از فرد مبتلا به OCD هم نمیتوان انتظار داشت فقط با اراده، مغزش را تغییر دهد. درمان تخصصی ضروری است.
باور غلط ۵: افکار مزاحم OCD یعنی فرد بدی هستم
یکی از دردناکترین جنبههای OCD، افکار مزاحم درباره آسیب رساندن، گناه یا موضوعات ممنوعه است. این افکار دقیقاً برعکس ارزشهای فرد هستند و به همین دلیل آنقدر آزاردهندهاند. وجود این افکار نشانه بدی شخصیت نیست — نشانه OCD است. افراد سالم هم گاهی افکار عجیب دارند اما آنها را جدی نمیگیرند؛ مبتلا به OCD گیر این افکار میافتد.
جمعبندی: اگر یا یکی از عزیزانتان با علائمی شبیه به OCD دست و پنجه نرم میکنید، بدانید که کمک گرفتن ممکن است و موثر است. با یک متخصص صحبت کنید — این اولین و مهمترین قدم است.
دکتر هما آزادی
PhD روانشناسی | پروانه اشتغال: ۱۷۱۱۸۴۸ | نظام روانشناسی: ۱۴۱۲۸